Wie een rijbewijs B wil halen, stuit vroeg of laat op de vraag: leer ik rijden op een schakelwagen of op een automaat? Het antwoord heeft gevolgen voor je rijbewijs, je leskosten en welke auto’s je straks mag besturen. Dit artikel legt het verschil uit en helpt je de keuze te maken die bij jou past.
Wat is het verschil in rijbewijs?
De kern van het onderscheid zit in de codering op je rijbewijs. Haal je rijbewijs B op een automaat, dan staat er een beperking op je rijbewijs: codering 78. Dat betekent dat je uitsluitend automatische voertuigen mag besturen. Leer je op een schakelwagen, dan is je rijbewijs onbeperkt en mag je zowel schakel- als automaten rijden.
Deze beperking geldt voor heel Europa. Als je met een automaat-rijbewijs in een schakelwagen rijdt — ook in een ander EU-land — ben je officieel niet bevoegd en rijd je zonder geldig rijbewijs.
Kosten vergelijken
Rijlessen op een automaat kosten in de meeste rijscholen iets meer per les dan lessen op een schakelwagen, doordat automatische lesauto’s duurder zijn in aanschaf en onderhoud. Het verschil bedraagt doorgaans €2–€5 per les. Bij een pakket van twintig lessen tikt dat aan.
Daar staat tegenover dat veel leerlingen op een automaat sneller klaar zijn. Het wisselen van versnellingen en het gebruik van de koppeling vragen bij schakelrijlessen extra aandacht en oefening. Sommige leerlingen hebben vier tot zes extra lessen nodig om dit goed onder de knie te krijgen. Of de automaat daardoor goedkoper uitpakt, hangt sterk af van de persoon.
Het CBR-praktijkexamen kost hetzelfde, ongeacht het voertuigtype: €119,60 (tarief 2026).
Wanneer is automaat rijden slim?
Er zijn situaties waar een automaat-rijbewijs logisch en praktisch is:
- Stadsverkeer met veel starten en stoppen — in Amsterdam, Rotterdam of Den Haag is een automaat comfortabeler en minder vermoeiend
- Fysieke beperking — mensen met een beperking aan arm of been kiezen vaker voor automaat, soms in combinatie met een aangepast voertuig
- Leeftijd of angst — wie last heeft van rijangst of op latere leeftijd leert rijden, vindt de automaat toegankelijker
- Bestemmingsland — in de VS, Japan en veel andere landen buiten Europa zijn automaten de norm
Wanneer is een schakelrijbewijs beter?
In de meeste gevallen heeft een volledig rijbewijs (zonder codering 78) de voorkeur. Dat heeft enkele praktische redenen:
- Bedrijfs- en leaseauto’s zijn in Nederland grotendeels schakelwagens. Met een automaat-rijbewijs kun je deze niet besturen.
- Tweedehands automarkt — de meeste betaalbare gebruikte auto’s in Nederland zijn schakelwagens.
- Flexibiliteit — ook al rij je zelf altijd automaat, soms wil je even in iemand anders zijn auto rijden.
- Hogere restwaarde — een onbeperkt rijbewijs behoud je voor altijd. Wil je later toch schakel leren rijden via een rijschool, dan betaal je opnieuw voor lessen en een nieuw examen.
Codering 78 later laten verwijderen: hoe werkt dat?
Heb je een automaat-rijbewijs gehaald en wil je later ook schakelwagens mogen rijden? Dan kun je de beperking laten verwijderen. Je moet daarvoor opnieuw rijlessen volgen op een schakelwagen en een nieuw praktijkexamen afleggen bij het CBR. Het theorie-examen hoef je niet opnieuw te doen.
De kosten voor dat extra examen zijn €119,60. Daarna vraag je een nieuw rijbewijs aan via het gemeentehuis of via DigiD (kosten circa €42). Het is dus te regelen, maar het kost extra tijd en geld.
Hoeveel lessen je nodig hebt om de schakelvaardigheden te leren, verschilt per persoon. Mensen die al jaren automaat rijden, hebben soms tien tot vijftien extra lessen nodig om het schakelen soepel onder de knie te krijgen. Reken op minimaal zes à acht lessen als je een goede rijervaring hebt, maar meer als je al langer niet gereden hebt.
Automaat of schakel: een handig overzicht
| Automaat | Schakel | |
|---|---|---|
| Codering op rijbewijs | Ja (codering 78) | Nee |
| Mag je automaten rijden? | Ja | Ja |
| Mag je schakelwagens rijden? | Nee | Ja |
| Gemiddelde lesduur | Korter (minder techniek) | Langer |
| Leskosten per uur | Iets hoger | Iets lager |
| Aanbod tweedehands | Beperkt | Groot |
Wat kiezen de meeste leerlingen?
Landelijk kiest de meerderheid nog steeds voor een schakelrijbewijs. Automaat wint terrein, zeker in grote steden en bij bepaalde doelgroepen, maar de schakelwagen is vooralsnog de standaard in Nederland. Voor wie niet zeker weet wat de auto straks wordt, is het schakelrijbewijs de veiligste keuze.
Vergelijk rijscholen en theorie-apps
De keuze voor automaat of schakel beïnvloedt ook welke rijschool bij je past — niet elke school heeft beide voertuigtypes beschikbaar. Vergelijk het aanbod, prijzen en beoordelingen van rijscholen bij jou in de buurt op Rijdeal.nl.
Voor de theorie maakt het voertuigtype geen verschil: het CBR-theorie-examen is hetzelfde voor iedereen. Zorg dat je goed voorbereid bent — op Rijdeal vergelijk je ook de beste theorie-apps om thuis mee te oefenen.