Je kunt in Nederland kiezen tussen een rijbewijs op automaat of op schakel. Die keuze heeft gevolgen voor je kosten, de geldigheid van je rijbewijs en wat je later mag rijden. Hieronder lees je wat het verschil is en hoe je bepaalt wat bij jou past.
Wat staat er op je rijbewijs?
Slaag je op een automaat, dan krijg je code 78 op je rijbewijs. Die code betekent: uitsluitend voertuigen met automatische transmissie. Je mag dan geen schakelvoertuig rijden — ook niet even kort.
Slaag je op een schakel, geldt er geen beperking. Je rijbewijs is volledig geldig voor zowel schakel als automaat. Code 78 is een Europese standaard, dus ook bij autoverhuur in andere EU-landen gelden dezelfde regels.
Automaat of schakel: wanneer kies je wat?
Kies automaat als:
- Je voornamelijk in de stad rijdt, waar stop-go verkeer de koppeling zwaar belast
- Je een elektrische auto wilt aanschaffen — EV’s werken altijd als automaat
- Je last hebt van rijangst of coördinatieproblemen en minder handelingen tegelijk wilt
- Je zo snel en betaalbaar mogelijk wilt slagen, zonder behoefte aan schakelrijden
Kies schakel als:
- Je een tweedehands auto wilt kopen — in Nederland zijn veel gebruikte auto’s nog schakel
- Je regelmatig in het buitenland auto huurt (in Zuid-Europa en Azië is schakel de norm)
- Je werkt in transport, bouw of een sector waar schakelrijden een stille verwachting is
- Je later ook een bestelwagen, camper of oudere auto wilt kunnen rijden
Hoeveel lessen heb je nodig?
Op een automaat heb je gemiddeld 25–35 lessen nodig; op schakel 35–45 lessen. Dat zijn brede richtlijnen — leerlingen met rijervaring op een bromfiets, trekker of in het buitenland doen er doorgaans minder over.
Het verschil van gemiddeld 10 lessen vertaalt zich direct naar kosten:
| Automaat | Schakel | |
|---|---|---|
| Gemiddeld aantal lessen | 25–35 | 35–45 |
| Lesprijs per les (NL gemiddeld) | €45–€60 | €42–€58 |
| Totaal lessen (indicatief) | €1.200–€1.800 | €1.600–€2.300 |
| CBR praktijkexamen | €105 | €105 |
| Theorie-examen | €42 | €42 |
Tarieven zijn indicatief voor 2026 en verschillen per rijschool en regio.
Op het eerste gezicht is automaat goedkoper. Maar wie later alsnog schakel wil kunnen rijden, betaalt opnieuw een praktijkexamen (~€105) plus eventueel opfrislessen. Tel je dat mee, dan is het voordeel kleiner.
Automaat is niet per definitie makkelijker
Een veelgehoord misverstand: automaat is makkelijker, dus je slaagt sneller. Dat klopt gedeeltelijk. De mechanische bediening is eenvoudiger. Maar het CBR test je op precies dezelfde verkeerssituaties: voorrang, rijstrookgebruik, invoegen, parkeren en complexe kruispunten. De slaagkans verschilt nauwelijks tussen beide varianten.
Wat automaat wél oplevert: meer mentale ruimte voor het verkeer, omdat je niet tegelijk hoeft te schakelen. Voor leerlingen die moeite hebben met meerdere handelingen tegelijk kan dat het verschil maken.
2toDrive: automaat of schakel?
Doe je mee aan 2toDrive en begin je op je 16e of 17e? Ook dan gelden dezelfde regels. Begeleid rijden kan op zowel automaat als schakel. Let er wel op dat je begeleider een geldig rijbewijs heeft voor het voertuigtype — rijdt jij op schakel, dan moet de begeleider ook schakel mogen rijden.
Veel 2toDrive-leerlingen kiezen schakel, omdat ze daarmee maximale rijervaring opdoen voor het zelfstandige rijden later.
Elektrisch rijden en de toekomst
Elektrische personenauto’s hebben geen handmatige versnellingsbak — ze werken altijd als automaat. Wie over vijf jaar verwacht volledig elektrisch te rijden, heeft in de praktijk nauwelijks baat bij een schakelrijbewijs.
Toch raden veel instructeurs jongeren nog schakel aan voor de breedte van het rijbewijs. De keuze hangt af van je persoonlijke rijsituatie en verwachte autogebruik.
Code 78 later laten vervallen
Heb je een automaat-rijbewijs en wil je later alsnog schakel rijden? Dat kan. Je doet een apart praktijkexamen bij het CBR op een schakelvoertuig — kosten vergelijkbaar met een regulier praktijkexamen (~€105), plus eventueel een paar bijlessen. De code vervalt zodra je slaagt; verdere administratie is niet nodig.
Rijschool kiezen op lestype
Niet alle rijscholen bieden beide opties aan. Sommige rijden uitsluitend op automaat, anderen standaard op schakel. Vraag bij aanmelding welk lesvoertuig beschikbaar is en of tussentijds wisselen mogelijk is.
Vergelijk rijscholen in jouw regio op prijs, lestype en beschikbaarheid op Rijdeal.nl — zo zie je snel wie in jouw stad les geeft op automaat of schakel.