Automaat of schakelwagen — dat is een van de eerste keuzes bij het halen van rijbewijs B. Het klinkt als een technische vraag, maar de keuze heeft directe gevolgen voor wat je later mag rijden en hoeveel je betaalt als je de beperking alsnog wilt verwijderen.
Wat is het verschil?
Bij een rijexamen op een schakelwagen behaal je een volledig rijbewijs B — zonder beperkingen. Je mag daarna alle auto’s rijden: zowel automaten als schakelauto’s.
Bij een rijexamen op een automatische auto krijg je code 78 op je rijbewijs. Die code betekent dat je uitsluitend automaten mag rijden. Wil je daarna toch in een schakelauto rijden, dan moet je een aanvullend praktijkexamen doen om die beperking te laten verwijderen.
Hoeveel lessen heb je nodig bij elk type?
Een automaat leren rijden kost de meeste mensen minder lessen. Je hoeft niet te letten op koppelen, schakelen en het gevoel van de motor — je focus ligt volledig op verkeerssituaties, positie op de weg en anticiperen.
Gemiddeld hebben leerlingen op een automaat 5 tot 10 lessen minder nodig dan op een schakelwagen. Bij een lestarief van €50 per uur scheelt dat al snel €250 tot €500 in totaalkosten.
Dat gezegd hebbende: het rijexamen heeft dezelfde eisen, ongeacht het voertuigtype. Je moet dezelfde verkeersituaties correct afhandelen en hetzelfde observatieniveau laten zien — het CBR beoordeelt je rijvaardigheid, niet het type schakeling.
Wat mag je rijden met code 78?
Met code 78 op je rijbewijs mag je:
- Alle automaten rijden (elektrisch, hybride, CVT, torqueconverter)
- Geen schakelauto’s besturen, ook niet tijdelijk of voor werk
Elektrische auto’s zijn altijd automaten, dus als je verwacht voornamelijk elektrisch te rijden, geeft code 78 nauwelijks praktisch nadeel.
Wanneer code 78 wél een probleem wordt:
- Huurwagens in Zuid- en Oost-Europa zijn vaak schakelwagen
- Tweedehands occasions zijn frequent schakelwagen
- Sommige werkgevers of leaserijders verwachten een volledig rijbewijs
- Bedrijfswagens en bestelbussen zijn regelmatig schakelauto
- Als je later zelf een schakelauto wil kopen voor de prijs of het rijplezier
Code 78 later laten verwijderen
Wil je na het behalen van je automaat-rijbewijs alsnog de beperking verwijderen? Dat kan via een aanvullend praktijkexamen op een schakelauto. Je hoeft geen volledige nieuwe opleiding te doorlopen, maar je hebt wel enkele lessen nodig om het koppelen en schakelen te leren.
Kosten: gemiddeld 5–8 extra rijlessen (€250–€400) plus een aanvullend CBR-examen (±€145). Totaal: gemiddeld €395 tot €545 extra.
Het is verstandig om dit mee te wegen bij de oorspronkelijke keuze. Als je twijfelt of je de code later wilt verwijderen, kan het goedkoper zijn om direct op een schakelwagen te leren.
Wat kost het totale traject?
| Onderdeel | Automaat | Schakelwagen |
|---|---|---|
| Gemiddeld aantal rijlessen | 25–35 | 30–40 |
| Kosten rijlessen (à €51) | €1.275–€1.785 | €1.530–€2.040 |
| Theorie-examen (CBR) | ±€44 | ±€44 |
| Praktijkexamen (CBR) | ±€145 | ±€145 |
| Totaal traject | ±€1.464–€1.974 | ±€1.719–€2.229 |
De exacte kosten hangen af van je eigen leersnelheid, rijervaring en de rijschool die je kiest.
Voor wie is een automaat-rijbewijs logisch?
Een rijbewijs op automaat is een goede keuze als:
- Je last hebt van faalangst en de mentale belasting wil verlagen
- Je een lichamelijke beperking hebt die schakelen lastig maakt
- Je vrijwel zeker weet dat je uitsluitend in een automaat rijdt (bijv. elektrisch)
- Je een urgente deadline hebt (snel rijbewijs nodig) en bereid bent later bij te rijden
- Je dyslexie of ADHD hebt en de extra cognitieve belasting van schakelen wilt vermijden
- Je ouder bent en al langere tijd niet rijdt — automaat verlaagt de drempel aanzienlijk
Voor wie is een schakelrijbewijs logisch?
Een volledig rijbewijs B zonder code 78 is verstandiger als:
- Je twijfelt of je later uitsluitend in automaten rijdt
- Je in een beroep werkt waarbij een volledig rijbewijs verwacht wordt
- Je regelmatig in het buitenland rijdt of huurwagens gebruikt
- Je de occasiemarkt open wilt houden (groter aanbod in schakelauto’s, vaak lagere prijs)
- Je verwacht later zelf een schakelauto te kopen
Wat zeggen rijschoolinstructeurs?
De meeste instructeurs raden beginners met voldoende tijd en geen specifieke klachten aan om op een schakelwagen te beginnen. Redenen:
- Je behoudt maximale flexibiliteit voor later
- De vaardigheid schakelen is na het behalen van het rijbewijs moeilijker om alsnog aan te leren
- Wie als jongvolwassene leert, heeft nog een lange rijcarrière voor zich
Voor mensen met faalangst, een lichamelijke beperking of een urgentie is het advies vaak anders. Een goede instructeur bespreekt dit met je in de intake.
Samenvatting
| Automaat | Schakelwagen | |
|---|---|---|
| Lessen nodig | Minder (±5–10 minder) | Meer |
| Totaalkosten traject | Lager | Hoger |
| Rijbewijscode | Code 78 (beperking) | Geen beperking |
| Later bijrijden mogelijk? | Ja, aanvullend examen (±€400–€550) | Niet nodig |
| Geschikt voor | Faalangst, beperking, elektrisch rijden | Volledig rijbewijs, maximale flexibiliteit |
Er is geen universeel juist antwoord. Bespreek het met je rijschool tijdens de intake — een goede instructeur helpt je die keuze te maken op basis van jouw situatie, tempo en rijdoel.
Vergelijk rijscholen die zowel automaat- als schakeltraining aanbieden op Rijdeal.nl.