Rijles nemen in een automaat of in een schakelwagen? Het maakt meer uit dan je denkt. Een automaat-rijbewijs heeft beperking code 78 op je rijbewijs — daarmee mag je alleen in een automaat rijden. Een schakelrijbewijs is zonder beperking en geeft toegang tot alle auto’s. Hieronder staat wat het verschil inhoudt, wat het kost en hoe je de afweging maakt.
Wat is het verschil tussen een automaat- en schakelrijbewijs?
Bij het CBR-examen voor rijbewijs B kies je zelf in welk type voertuig je examen aflegt:
- Schakelwagen (handgeschakeld): slaag je hierin, dan krijg je een volledig rijbewijs B zonder beperkingscode. Je mag in elke auto rijden: schakel én automaat.
- Automaat: slaag je in een automatische auto, dan staat er code 78 op je rijbewijs. Je mag daarna alleen in automatische voertuigen rijden — niet in schakelwagens.
Code 78 is een Europese standaard en geldt in alle EU-landen. Rij je als Nederlander met een automaat-rijbewijs in Duitsland, dan gelden dezelfde beperkingen.
Kun je code 78 later laten verwijderen?
Ja, maar dat kost extra tijd en geld. Om de beperking te laten vervallen moet je:
- Een aantal lessen nemen in een schakelwagen
- Opnieuw examen doen bij het CBR in een schakelwagen (praktijkexamen: ±€145)
Er is geen apart ‘omzettingsexamen’ met korting. Je legt gewoon het reguliere praktijkexamen opnieuw af, nu in een handgeschakelde auto. De meeste rijscholen adviseren 3 tot 10 extra lessen voordat je rijklaar bent in een schakelwagen — afhankelijk van je rijervaring.
Wat zijn de kosten van automaat versus schakel?
Een automaat-opleiding is in de meeste gevallen goedkoper op de korte termijn. Reden: minder lessen.
| Automaat | Schakelwagen | |
|---|---|---|
| Gemiddeld aantal lessen | 20–30 | 28–40 |
| Totaal lessen (à €49) | €980–€1.470 | €1.370–€1.960 |
| Theorie-examen CBR | ±€44 | ±€44 |
| Praktijkexamen CBR | ±€145 | ±€145 |
| Indicatief totaal | ±€1.170–€1.660 | ±€1.560–€2.150 |
Toch is dit niet het volledige plaatje. Wie later alsnog een volledig rijbewijs wil, betaalt opnieuw examengeld én extra lessen. Op de lange termijn is schakelrijbewijs voor de meeste mensen goedkoper.
Wanneer kies je voor een automaat-rijbewijs?
Een automaat-rijbewijs is een goede keuze als:
- Je rij-angst hebt en de coördinatie van koppeling, versnelling en stuur te veel vraagt
- Je lichamelijke beperking hebt die handschakelen bemoeilijkt (been-, hand- of polsklachten)
- Je alleen van plan bent om in elektrische auto’s te rijden — die zijn altijd automaat
- Je zo snel mogelijk rijbewijs nodig hebt en minder lessen een voordeel is
- Je oud genoeg bent dat de kans klein is dat je ooit in een schakelwagen wil of moet rijden
Elektrische auto’s zijn wettelijk automaten. Wie uitsluitend een EV plant te rijden, hoeft technisch geen schakelwagen te kunnen besturen. Dat maakt code 78 voor EV-rijders in de praktijk geen beperking.
Wanneer kies je voor een schakelrijbewijs?
Een volledig schakelrijbewijs is vrijwel altijd het betere advies als:
- Je nog niet weet wat voor auto je later wil rijden
- Je regelmatig een auto wilt huren (veel Europese huurauto’s zijn schakelwagen)
- Je in het buitenland wil rijden, waar meer schakelwagens rijden
- Je jong bent en nog decennia voor de boeg hebt
- Je bewust wil rijden met meer gevoel voor de aandrijflijn
Ook voor werk geldt het: veel beroepsmatige rijsituaties — koeriersdiensten, bedrijfswagens, rijinstucties — vereisen een volledig rijbewijs. Een rijschool die kandidaten met code 78 aflevert zonder dat expliciet te bespreken, doet die kandidaten op de lange termijn geen dienst.
Hoe moeilijk is rijles in een schakelwagen?
Het koppelen — het loslaten van de koppeling bij het optrekken — is voor de meeste beginners de grootste drempel. Dat is normaal. Vrijwel elke rijschool meldt dat koppelen iets is dat in de eerste vijf tot tien lessen ‘klikt’. Daarna gaat het automatisch.
De extra mentale belasting in het begin heeft ook een voordeel: wie in een schakelwagen leert rijden, bouwt onbewust meer bewustzijn op van rijsnelheid, motorremmen en voertuiggedrag. Dat kan bijdragen aan een betere rijbasis.
Welke auto rijden de meeste rijscholen?
De meeste Nederlandse rijscholen rijden in een handgeschakelde auto, doorgaans een compacte personenwagen in B-rijklasse (Volkswagen Polo, Toyota Yaris, Suzuki Swift of vergelijkbaar). Automaten zijn bij rijscholen minder standaard, maar wel in opkomst — mede door de groei van elektrisch rijden.
Check bij het boeken altijd welk voertuigtype de rijschool aanbiedt. Sommige rijscholen hebben wachtlijsten voor automaat-lessen.
Automaat en elektrisch rijden
Elektrische auto’s zijn wettelijk gecategoriseerd als automaat. Dat heeft gevolgen voor het rijbewijs:
- Rijexamen afleggen in een volledig elektrische auto geeft code 78 op je rijbewijs
- Sommige rijscholen bieden inmiddels EV-lessen aan, maar controleer dit
- Wie uitsluitend op EVs wil rijden, heeft functioneel geen nadeel van code 78 — maar de beperking staat formeel wel op je rijbewijs
Veel rijscholen verwachten dat het aandeel EV-lessen de komende jaren stijgt. Schakelwagens blijven voorlopig de norm voor het volledig rijbewijs.
Wat adviseren rijscholen zelf?
De meeste rijscholen adviseren nieuwe kandidaten — tenzij er een duidelijke reden is voor automaat — om te kiezen voor een schakelwagen. De redenering: het leerproces duurt iets langer, maar het rijbewijs is universeel bruikbaar en de kandidaat heeft meer rijbasis opgebouwd.
Vraag bij de intake altijd expliciet naar de aanbeveling van de rijschool. Een goede rijschool legt dit uit op basis van jouw situatie, niet vanuit commercieel belang.
Vergelijk rijscholen op Rijdeal
Op Rijdeal.nl vind je rijscholen die zowel automaat- als schakelrijlessen aanbieden — gefilterd op jouw stad, budget en beschikbaarheid. Zo zie je in één oogopslag welke rijscholen in jouw buurt het voertuigtype aanbieden dat bij jouw keuze past.