Als je rijbewijs haalt in een automaat, staat code 78 op je rijbewijs. Die code betekent dat je wettelijk alleen in automatische voertuigen mag rijden — niet in een handgeschakelde auto, ook niet bij een vriend of in het buitenland. Je doet gemiddeld 5 à 10 rijlessen minder dan bij schakel, maar je vrijheid als bestuurder is beperkter. Dit artikel legt uit wanneer een automaat-rijbewijs de slimme keuze is, wat het kost en hoe je de beperking later kunt opheffen.
Wat is code 78 en wat verandert er?
Code 78 is een Europese rijbewijsrestrictie die in alle EU-landen en het VK geldig is. Concreet betekent het:
- Je mag uitsluitend rijden in een automatische personenauto (rijbewijs B met code 78)
- Handgeschakelde auto’s zijn verboden — ook voor een kleine rit of een proefrijtje
- In het buitenland gelden dezelfde regels; de code staat vermeld op je rijbewijs
- Huurautobedrijven hanteren soms aanvullende eisen voor rijbewijzen met restricties — check dit altijd voor je boekt
Wie rijbewijs haalt in een handgeschakelde auto krijgt géén code 78. Je mag dan zowel automaten als schakelwagens rijden.
Wanneer is een automaat-rijbewijs een verstandige keuze?
Een rijbewijs halen in een automaat is niet per definitie een slechte keuze. Er zijn situaties waarin het gewoon logisch is.
Je rijdt toch altijd automaat. Elektrische auto’s en plug-in hybrides — inmiddels een groot deel van de nieuwverkopen — zijn vrijwel altijd automatisch. Als je nu al weet dat je nooit een handgeschakelde auto koopt, least of regelmatig leent, verlies je in de praktijk niets.
Je hebt een medische reden. Bij bepaalde fysieke beperkingen, zoals problemen met een arm, been of voet, kan het CBR een medische keuring vereisen en is een automaat soms de enige optie. Je rijschool en een CBR-arts begeleiden je daarin.
Rijangst. Wie last heeft van rijangst profiteert van minder mentale belasting. Schakelen vraagt aandacht die je dan beter kunt besteden aan de verkeerssituatie om je heen. Meerdere rijangst-specialisten adviseren automaat-rijles om dit reden.
Later van start gaan als bestuurder. Voor mensen die pas op latere leeftijd rijles nemen en zeker weten dat ze alleen in een automaat rijden, is de combinatie van minder lessen en minder stress aantrekkelijk.
Hoeveel lessen bespaar je?
Gemiddeld doen automaat-leerlingen 5 tot 10 rijlessen minder dan leerlingen die leren schakelen. Bij een rijleskosten van €35–€48 per les van 45 minuten scheelt dat ruwweg €175 tot €480.
Dat voordeel is reëel, maar kleiner dan het op het eerste gezicht lijkt:
- Rijscholen met automaat-auto’s hanteren soms een iets hoger uurtarief
- De CBR-kosten zijn identiek: het praktijkexamen kost €120, theorie €43,10 en de Tussentijdse Toets (TTT) circa €65
- Hoe snel je klaar bent hangt ook af van aanleg en hoe intensief je oefent
De nettobesparing bij 20 versus 15 rijlessen is gemiddeld €175–€240, afhankelijk van tarief en rijschool.
Wat kost een rijbewijs in een automaat in 2026?
De CBR-tarieven zijn gelijk aan die voor een schakelrijbewijs:
| Onderdeel | Kosten (2026) |
|---|---|
| Theorie-examen | €43,10 |
| Tussentijdse Toets (TTT) | ca. €65 |
| Praktijkexamen | €120 |
Rijschoolkosten variëren per stad en rijschool. Met gemiddeld 15 lessen à €40 per les kom je op €600 aan rijschoolkosten. Totale kosten voor een automaat-rijbewijs: ruwweg €830–€1.050, exclusief eventuele hertentamens.
Ter vergelijking: een volledig schakel-rijbewijs kost gemiddeld €1.300–€1.950, onder meer omdat er doorgaans 20–30 rijlessen nodig zijn.
Theorie-examen: identiek voor automaat en schakel
Het CBR-theorie-examen is voor automaat- en schakelrijders precies hetzelfde. Je maakt drie onderdelen:
- Kennis — 65 meerkeuzevragen over verkeersregels, borden en situaties
- Gevarenherkenning — 25 videofragmenten waarin je gevaarlijke situaties herkent
- Verkeersinzicht — 10 360°-video’s waarbij je beoordeelt wat de bestuurder moet doen
Het slagingspercentage voor het theorie-examen lag in 2024 op circa 45% voor eerste pogingen. Goede voorbereiding met een theorie-app die alle drie de onderdelen serieus traint, is geen overbodige luxe. Vergelijk welke app het beste bij je past op Rijdeal.nl.
Automaat en 2toDrive: mag dat?
Ja, 2toDrive is ook mogelijk met een automaat-rijbewijs. De leeftijdsgrenzen en coachregel blijven hetzelfde:
- Theorie-examen vanaf 16 jaar
- Rijlessen en TTT vanaf 16,5 jaar
- Praktijkexamen vanaf 17 jaar
- Begeleid rijden met coach tot je 18e
Het begeleid rijden na het examen geldt dan ook alleen voor automatische voertuigen. Je coach en jij mogen dus niet samen in een schakelwagen rijden — tenzij de coach zelf rijdt.
Code 78 later laten verwijderen
Je kunt de restrictie achteraf opheffen. Dat verloopt als volgt:
- Volg een aantal lessen in een handgeschakelde auto (gemiddeld 5–10 lessen)
- Plan een nieuw praktijkexamen bij het CBR (€120)
- Na slagen: CBR verwijdert code 78 van je rijbewijs
Je hoeft geen nieuw rijbewijs aan te vragen en hoeft geen theorie opnieuw te doen. De geldigheid van je rijbewijs loopt gewoon door. Dit maakt een automaat-rijbewijs minder definitief dan het lijkt: het is eerder een tussenstap dan een permanente beperking.
Automaat of schakel: de afweging op een rij
| Automaat (code 78) | Schakel | |
|---|---|---|
| Rijbeperkingen | Alleen automaat | Geen |
| Rijlessen nodig | Gemiddeld 5–10 minder | Meer, maar vollediger |
| CBR-kosten | Gelijk | Gelijk |
| Geschikt voor | EV/hybride, beperking, rijangst | Breed toepasbaar |
| Later uitbreiden | Ja, via extra praktijkexamen | N.v.t. |
Als je jong bent en twijfelt: leren schakelen kost iets meer geld en tijd, maar geeft je volledige rijvrijheid voor de rest van je leven. Wie zeker weet dat hij of zij structureel alleen automaat rijdt — en dat is voor elektrisch rijdend Nederland steeds minder gek — kan de besparing goed rechtvaardigen.
Rijschool kiezen voor automaat-rijles
Niet elke rijschool heeft automaat-lesauto’s in de vloot. Het aanbod verschilt sterk per stad. In grotere steden als Amsterdam, Rotterdam en Utrecht is het aanbod groter; in kleinere gemeenten zijn automaat-rijscholen soms beperkt aanwezig.
Vergelijk rijscholen die automaat-rijles aanbieden in jouw regio op Rijdeal.nl. Je ziet direct het lestarief, de ervaringen van vorige leerlingen en of de rijschool werkt met 2toDrive-trajecten.
Samengevat
Een rijbewijs in een automaat halen geeft code 78: je mag dan alleen automatische voertuigen rijden. Je bespaart gemiddeld 5–10 rijlessen, maar verliest rijvrijheid. Voor wie structureel elektrisch of hybride rijdt, te maken heeft met een beperking of last heeft van rijangst, is het een reële keuze. De beperking is later op te heffen via één extra praktijkexamen van €120.
Zoek een rijschool met automaat-lessen in jouw stad op Rijdeal.nl.